DENETİMDE ÖNEMLİLİK, RİSK VE KANIT KAVRAMLARI VE ÇALIŞMA KAĞITLARI

1.Önemlilik Kavramı

*Önemlilik: Finansal tablolarda atlanan veya yanlış beyan edilen muhasebe bilgisinin mevcut koşullar ışığında finansal tablolardaki bilgiye güvenerek karar veren mantıklı bir kişinin kararını etkileyecek boyutta olmasıdır. Bu yanlışlıklar kasıtlı olarak yapılırsa hile, yanlışlıkla yapılırsa hata olarak adlandırılır.

Önemliliğin Uygulanması:

*Denetçiler her denetimde önemlilik yargısında bulunmak zorundadır.

*Önemlilik Eşiği: Denetçinin önemlilik hakkında ilk belirleyeceği şey önemlilik eşiğidir. Denetçinin finansal tablolarda yanlış beyan edilebileceğine ve yine de kullanıcıların mantıksal kararlarını etkilemeyeceğine inandığı maksimum tutardır. Ancak önemlilik kesin değil göreceli bir kavramdır.

2.Denetim Riski

*Denetim riski: Denetçinin finansal tablolar hakkında uygun olmayan görüş verme olasılığıdır.

*Bulgu riski: Bir şirket tarafında yayınlanan finansal tabloların önemli ölçüde yanlış veya yanıltıcı olabilme olasılığıdır.

*İş riski: Denetçinin kendisinin de finansal tablolar hakkında yanlış görüş verebilme olasılığıdır.

*Toplam risk (bilgi riski + iş riski) denetim riski olarak ifade edilir.

*Denetim riskinin asıl risk, kontrol riski ve bulgu riski olmak üzere üç bileşeni vardır.

*Asıl (doğal) risk: İç kontrolün olmadığı varsayımıyla bir savın finansal tablolardaki yanıltıcı beyanlara olan duyarlılığıdır.

*Kontrol riski: Yanıltıcı beyanların müşterinin iç kontrol sistemi tarafından zamanında engellenmemesi riskidir.

*Bulgu Riski: Yapılan maddi doğrulama yordamlarının hesap kalanları veya işlem sınıflarındaki bir yanıltıcı beyanı ortaya çıkaramama riskidir.

*Denetim Riski Modeli:

Denetim riski = Asıl (doğal) Risk x Kontrol Riski x Bulgu Riski


3.Denetimin Kanıtı
*Denetim Kanıtları: Denetim görüşün dayandığı bir sonuca ulaşmak için denetçi tarafından kullanılan tüm bilgilerdir. Ve finansal tabloların dayandığı muhasebe kayıtlarında yer alan bilgileri ve diğer bilgileri kapsar.

*Esas Muhasebe Verileri: Büyük defter, yevmiye defteri, yardımcı defterler, muhasebe yönetmelikleri, biçimsel yevmiye kayıtlarında yer almayan finansal tablolar hakkında bir görüş oluşturmaya yetecek ölçüde denetim kanıtı sağlaması durumunda denetçi, diğer destekleyici denetim kanıtlarını elde eder.

*Destekleyici Bilgiler: Denetçinin mantıklı bir sonuca ulaşmasına olanak sağlayan çekler, EFT kayıtları, faturalar, sözleşmeler, toplantı tutanakları; üçüncü kişilerden gelen doğrulamalar ve diğer yazılı beyanlar, analist raporları, rakiplerle karşılaştırmalı veriler, kontrol yönetmelikleri, soruşturma, gözlem ve kontrol gibi yordamlarla denetçi tarafından geliştirilen veya elde edilebilen bilgilerdir.

Kanıtın Özellikleri

*Yeterlilik kanıtın miktarıyla ilgiliyken, uygunluk kanıtın niteliği ile ilgilidir.
*Kanıtın yeterliği, önemlilik ve risk unsurları tarafından belirlenir. Bir kalemin önemlilik derecesi arttıkça daha fazla kanıt toplanması gerekir.
*Kanıtın uygunluğu, kanıtın niteliğinin ölçüsüdür. Bir kanıtın uygunluğu onun güvenilir ve ilgili olmasına bağlıdır.

Denetim Kanıtı Elde Etmede Savların Kullanımı

1.Var Olma ve Meydana Gelme İle İlgili Savlar: Belirli bir tarihte işletmenin varlıkları ve borçlarının mevcut olup olmaması ve kaydedilmiş işlemlerin belirli bir dönem içinde meydana gelip gelmediğine ilişkin savlardır.

2.Tamlıkla İlgili Savlar: Finansal tablolarda sunulması gereken tüm işlem ve hesapların finansal tablolarda yer alıp almamasıyla ilgilidir.

3. Haklar ve Yükümlülüklerle İlgili Savlar: Belirli bir tarihte varlıkların işletmenin hakları, borçların ise yükümlülükleri olup olmadığına ilişkin savlardır.

4.Değerleme ve Dağıtımla İlgili Savlar: Varlıklar, borçlar, öz sermaye, gelir ve gider unsurlarının finansal tablolarda uygun rakamlarla yer alıp almamasıyla ilgili savlardır.
Kanıt Elde Etmek İçin Uygulanan Denetim Yordamları

*Risk belirleme yordamları
*Kontrol testleri
*Maddi doğrulama yordamları

Aşağıdaki denetim yordamları veya onların bileşeni denetçi tarafından uygulandıkları koşullara bağlı olarak; risk belirleme yordamları, kontrol testleri veya maddi doğrulama yordamları olarak kullanılır:

Kayıtların veya belgelerin kontrolü,
Sabit varlıkların kontrolü,
Gözlem,
Soruşturma,
Doğrulama,
Yeniden hesaplama,
Yeniden yapma,
Analitik yordamlar.


4.Çalışma Kağıtları

*Çalışma kağıtları denetçinin çalışma ve denetim hakkında ulaştığı sonuçlarla ilgili olarak tuttuğu kayıtlardır.

Çalışma Kağıtlarının Türleri

*Sürekli Dosya: Aynı müşteriyle sürekli çalışılması durumunda müşteri ile ilgili tarihsel bilgileri kapsar. Bu dosyanın kullanılmasıyla dönemler itibariyle değişmeyen konularda çalışma kağıdı düzenleme gereği ortadan kalkar. Bu belgeler şunlardır:

*Şirket tüzüğü, yönetmelikler ve şirket sözleşmesinin kopyaları.
*Kira sözleşmeleri, tahvil sözleşmeleri ve telif sözleşmeleri gibi uzun vadeli sözleşmelerin kopyalarıdır.
*Şirketin geçmişine, ürünlerine ve pazarlarına ilişkin bilgiler.
*Genel kurul, yönetim kurulu ve denetim komitelerinin önemli toplantılarına ilişkin tutanakların kopyaları.
*Öz sermaye, dağıtılmış karlar, ortaklık sermayesi vb. kalanları birkaç yıl nakledilen hesapların listesi.
*Önceki yılların finansal tablolarının ve denetim raporlarının kopyaları.