Emperyalizm: bir devletin sınırlarını sonsuz şekilde genişletmektir. 16.yy da ortaya çıkmıştır. Sanayi devriminden sonra yoğunlaşmıştır.
Merkantilizm: Görülmeyen el mekanizması. Serbest piyasa ekonomisidir. “bırakınız yapsınlar, bırakınız gitsinler”
İktisadi hayatta düzeni sağlayan, kimileri için ne kadar miktar da hangi malların üretilmesi gerektiğini söyleyen kavramdır. Arz ve talebe doğru şişkinlik kendiliğinden başlar.
Fizyokrasi: Doğa kanunudur. İnsan topluluğunun doğa kanunuyla yönetilmesi gerektiğini belirten kavramdır. En temel özelliği soyutlama metoduna gitmeleridir. Toplumu işlevlerine göre ayırıyorlar. Üretim sürecinde kaynaklarını oluşturuyorlar. Tarım üretimini düşünce sistemleri dahil merkezlerine alıyorlar. Liberalizmin kökenini oluşturuyorlar. Monarşi ve merkantilik yapıya karşı çıkıyorlar. Sadece toprak sahipleri vergi veriyor.
Üç sınıf toplum vardır.
1- Toprak sahipleri(kral, kilise, soylular)— vergi alınıyor.
2- Toprakları kiralayanlar(girişimciler)çiftçiler, üreten sınıflar— vergi alınmıyor
3- Kısır sınıf(tüccar, sanat ve zanaatkarlar)—vergi alınmıyor
Karma ekonomi
2004’ten beri olan sistemdir. İki evrensel sistem olan kapitalizm ve sosyalizmin arasında kalmıştır. Ancak kapitalizm özellikleriyle daha yakın durur. Özellikleri:
- Karmacılara göre; kapitalist düzen liberalizme dayanır. Yani birey hakkı her şeyden önce gelir. Sosyalizmdeyse toplum en üstte tutulur.
- Kamu yararıyla, bireysel çıkarlar çatışır. Ama karmacılar toplum yararını her zaman olmasa da üste tutar. Çatışma durumlarında birey ne öndedir ne sonda.
- Hangi malların ne miktarda ne kadar dağıtılacağına, üretileceğine tüketici karar veriyor. Sosyalizmde devlet karar verirken kapitalizmde üretici ve tüketici karar verir.
- Karma yönetimde devlet tüketicinin alacağı kararları önlemek için düzenleyici önlemler alır.
Tekelleşmeyi önlemek için
Herkese çalışma imkanı sağlamak için
Gelir dağılımındaki düzensizliği önlemek için
İşçi ve işveren ilişkilerini düzenlemek için
Ekonominin istikrarlı büyümesi için
Planlı kalkınma ekonomisi
Kaynak israfını önlemek ve hızlı büyümeyi gerçekleştirmek için geliştirilen sistemdir. Kamu kesimi için emredicidir. Özel sektör için yol göstericidir.



Antagonizm
Paul Richard kurucusudur. Gelirlerin paylaşılmasında işverenle işçinin birbirine rakip olduğunu savunur. Ücretle kârın aynı olduğundan bu gelirlerden birini arttırmak diğerinin azalmasıyla mümkündür.
Colbertizm
17.yy Fransa’da ortaya çıkmıştır. Ulusal ekonomik sistemin düzenine dönük politikalardır.
- maden kaynaklarına sahip olmak Fransa’yı siyasi, sosyal olarak etkiler.
- devletin elindeki maden ağırlığını arttırmak için dış alım yapılmalıdır.
- dış ticaret dengesini korumak için her şey yapılabilir.
- devlet büyük şirketlerin ve uluslararası firmaların yönetimlerini ele geçirmelidir.
- sömürgecilik çok önemlidir.
- gümrük tarifelerini düzenlemeli
- ekonomi okulları açılmalı
Medya işletmelerinin piyasa yapısı
a- Tam rekabet yasası
b- Monopolcü rekabet piyasası
c- Eksik rekabet piyasası
1- Tekel yasa
2- Oligopol yasa
Anonim şirket biçiminde yapılandırılır. Özellikleri;
Sermayesi belli olmalıdır.
Paylara bölünmüş olması lazım
Borçlarından şirketin mal varlığı sorumludur.
En az beş gerçek yada tüzel kişi tarafından kurulmuş olması gerekiyor.
Medyanın piyasa yapısına bakıldığında monopol yada oligopol olduğunu iddia eden farklı görüşler vardır.
a. Tam Rekabet yasası: firmaların piyasa fiyatlarını etkileyemediği, alıcı ve satıcıların fiyatının kabul edildiği piyasa türüne denir. Özellikleri;
1- Piyasada çok fazla alıcı ve satıcı vardır.
2- Piyasada homojen tek bir ürünün olması(seçenek yoktur)
3- Piyasaya giriş-çıkış serbesttir. Herhangi bir engel yoktur.
4- Alıcı ya da satıcıların her türlü bilgiye sahip olması
5- Faktör alışkanlığının tam olması
Bu şartlar sağlanmazsa bu piyasa söz konusu değildir. Rekabet yoktur. Bu piyasa medya işletmesinde yoktur. Neden;
- Yasa kısıtlaması
- Lisans sorunu
- Uydu ve kablo lisansları
- Frekans ve kanal tahsisi
- Yayın izinleri
- Patentler/haklar
b. Monopolcü Rekabet Yasası:
- Bilgiye kolay ulaşılır. Faktör alışkanlığı vardır.
- Homojen mal yoktur.
- Her bir firmanın alıcı kitlesi vardır.
c. Eksik Rekabet Piyasası: Tam rekabet ve monopolcü piyasadan sapma sonucu çıkan piyasadır. Piyasaya giriş engelleniyor. Üretilen mallarda farklılaşmaya gidiliyor. İkiye ayrılıyor.
1- Tekel Piyasası: pazarda tek bir üretici vardır. Rekabet yoktur. Piyasa tekel olan firmaya bağlıdır. Fiyatı o belirler. Alıcı grubuna göre ürün farklılaşabilir. Gücünü toplumsal üretimden alır. Egemenlik alanı oluşturur. Hammadde, sermaye, emek, pazarlama toplumsal üretimi arttırıyor. Monopol üretim sürecinde tekel durumuna gelmiş firmada bütün bunlar üzerinde tek bir güç varsa o da monopol oluyor. Eğer bir güç paylaşımı varsa buna da oligopol deniyor. Monopolde bütün toplumsal süreçte bir kontrol söz konusudur. Ama çoğu iş talebin kontrolüne kadar uzanabileceğini söylüyor literatür.
Monopolcü piyasanın oluşma sebepleri
- İkamesi olmayan hammaddenin kontrolünün tek bir firma tarafından yapılması.
- Hukuksal süreçler piyasayı tekelci olmaya yöneltiyor. (THY)
- Ölçek ekonomisi üretiminin miktarının büyümesi sonucu maliyetlerde düşüş yaşanmasıdır. Firmaların anlaşması gizli ya da açık şekilde tekel firmalar ya da diğerleri anlaşılıyor. Trost ve Kartel deniyor. Kartellerde firmalar birleşirken yasal ve ekonomik bağımsızlıklarını kaybetmiyorken trost da kaybediyor. Kartelde ürün çeşitliliği varken trost da tek ürün söz konusudur. Üç türlü kartel biçimi vardır.
1- Fiyat
2- Satış
3- Kota
Kartel dünyada yasaklanmıştır. Ülkemizde hem kartel hem de trost da yasaklanmıştır. Ülkemizde buna sebep olan kanunlar;
*4054 sayılı rekabetin korunması yasası(94 yılında)
*4077 sayılı tüketicinin korunması yasası(95 yılında)
(bu iki yasa monopolcü yapının oluşmasını engelliyor)
- Patentlerden dolayı ürünü icad eden kişiye devlet bir sürü malın haklarını verir. Bu da monopolcü yapıyı olşturur.
Eleştirileri;
Etkinliği oldukça az olan bir piyasa yapısıdır.
Daha az mal daha fazla fiyattan satılıyor.
Toplumsal refah gözetilmiyor. Tüketicinin artığını kullanarak kâr etmeye çalışır.
Kaynaklar toplumsal fayda için etkin şekilde kullanılmaz.
Tek firma, tek seslilik vardır. bu da demokrasiyeaykırıdır.
Türkiye ‘de monopolcü yapıda firmalar vardır. Türksat A.Ş uydu işletmeciliği ve kablolu yayıncılığını elinde bulunduruyor.
2- Oligopol piyasa: çok az sayıda firmanın olduğu firmaya denir. Piyasaya girmek için tam bir serbestlik yoktur. Üç büyük firma vardır. piyasaya girdiklerinde rekabete giremez. Küçük firmaların birleşmesine anlaşmalı oligopol piyasa denir. Ürünler homojende olabilir. Farklılaşmış olabilir.
Bu medya için uygun mudur? Uygun değildir. Neden?
Bir işsizliğe neden olur. Teknoloji emeğin yerini aldığı için insanlar işsiz kalıyor.
Büyük şirketlerin baskısı vardır. büyük firmaların sendikaya ve hükümete olan baskısıyla sendikalar azalıyor.
Medya dışı sermayenin medyayı ele geçirmesi çok sesliliği yok eder. Çıkarlar için kamuoyu yönlendirilir. Çoğunluk ortadan kalkar.
Çok sayıda yayın grubuna sahip olunur. Zararı ise bireyler tek yönlü olarak bilgilendiriliyor.
Hükümetin müdahale etmesi medya şirketleri büyüdükçe daha güçlü hale gelir. Siyasi açıdan özellikle devlet kendinden başka siyasi güç olmasından korkuyor.
Toplumsal işlevlerden uzaklaşma sorunu. İçerik bozulmaya başlıyor.
Yabancılaşma. Yabancı sermaye şirketlere ortak olabiliyor. Bu da yabancı baskının artmasına sebep oluyor.
Liberalizm:
Dini anlamda;
a.vicdan özgürlüğü
b.bağnazlığı reddediyor.
c.mezhep ayrılığından ortaya çıkan ayrılıkları reddediyor.
d.kişisel inançlara saygı gösteriyor.
Siyasi anlamda;
a.demokrasi ilkelerini savunur.
b.köleliğin kaldırılmasını öngörür.
c.herkese eşit oy hakkı
d.halktan çıkmış, halkın kurduğu anayasa düzenini öngörür.
e.anayasal iktidar düzeni vardır.
f.insan haklarını savunur.
g. bireylerin baskıdan kurtarılması
h.hükümetler halka karşı sorumludur.
Ekonomik anlamda;
a.ithalat- ihracat serbestliği vardır.
b.serbest piyasa vardır.
c.gümrüklerden vergi alınmaması
d.devlet ekonomiye karışmıyor.
(John Stuart Mill, Adam Simith, Jeremy Benthon, Ricardo)
Manchester Okulu : 1830 yılında iki iş adamı kuruyor. İngiltere’de de önemli tarım ekonomisi için Hububat kanunu diye bir kanun var. Bu okul bu kanuna karşı çıkar. Bu kanunu savunan iktidar da geleneksel yapıdadır. Kanun ortadan kalkınca iktidar yerinden olur.